Ο άνθρωπος του Πεκίνου

Ο άνθρωπος του Πεκίνου δεν ήταν ο χαμένος κρίκος της εξέλιξης, ήταν περισσότερο άνθρωπος από πίθηκο, αν και πιθηκόμορφος, ήξερε τη χρήση των όπλων και της φωτιάς, είχε αναπτύξει πολιτισμό, αν και ήταν, όπως φαίνεται, κανίβαλος.

Το 1929, ένας Κινέζος παλαιοντολόγος, ο Pie Wen-Chung, ανακάλυψε σε σπήλαιο, κοντά στην...
περιοχή Τσου-Κου-Τιεν (40 περίπου χιλιόμετρα από το Πεκίνο), το απολιθωμένο κρανίο ενός από τους αρχαιότερους προγόνους μας. Έμοιαζε περισσότερο με χιμπαντζή και λιγότερο με άνθρωπο και ο Καθολικός μυστικιστής-επιστήμονας Teilhard de Chardin εντυπωσιάστηκε με τα δόντια του, αφού έμοιαζαν πολύ με αυτά ενός αρπακτικού ζώου. Είχε επικλινές και μικρό μέτωπο, τεράστια φρύδια, και πηγούνι με μεγάλη κλίση προς τα κάτω, αλλά ο εγκέφαλός του είχε διπλάσιο μέγεθος από αυτό του χιμπατζή. Και καθώς ανακαλύπτονταν όλο και περισσότερα ευρήματα, κατέστη φανερό ότι αυτό το πλάσμα μπορούσε να περπατά όρθιο. Στην αρχή υπήρξε ενθουσιασμός των απανταχού παλαιοντολόγων, αφού αυτή η διασταύρωση ανθρώπου και πιθήκου επιβεβαίωναν τον Χέκελ και τη θεωρία του περί “χαμένου κρίκου” στην ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπου.

Μισό περίπου αιώνα νωρίτερα, η θεωρία του χαμένου κρίκου είχε φανεί να επιβεβαιώνεται όταν είχαν ανακαλυφθεί τα απολιθώματα ενός πιθηκάνθρωπου στην Ιάβα. Ο Πιθηκάνθρωπος του Πεκίνου (Sinanthropus pekinensis) ανήκε προφανώς στο ίδιο είδος, αλλά στα σπήλαια του Τσου-Κου-Τιεν βρέθηκαν ενδείξεις που δεν άφηναν καμία αμφιβολία πάνω στο ότι ο Sinanthropus pekinensis ήταν περισσότερο άνθρωπος από οτιδήποτε άλλο. Ο άνθρωπος του Πεκίνου είχε κατασκευάσει εστίες όπου έψηνε την τροφή του και από όσο φάνηκε από την πληθώρα ευρημάτων, η αγαπημένη του τροφή ήταν το κρέας ελαφιού. Περπατούσε, κυνηγούσε, χρησιμοποιούσε τη φωτιά, είχε έντονη κοινωνική δραστηριότητα, ήταν ένα αληθινό ανθρώπινο πλάσμα. Κάποια από τις πολλές ανακαλύψεις που έγιναν εκείνη την περίοδο, πρίν από τον ΄Β Παγκόσμιο Πόλεμο, αποσιωπήθηκε, όχι εντελώς, αλλά ήταν όπως, όπως εύκολα αντιλαμβανόμαστε, αρκετά δυσάρεστη για να συζητηθεί ευρέως. Φαίνεται ότι ο άνθρωπος του Πεκίνου ήταν κανίβαλος...

Ο Franz Weidenreich, επικεφαλής των ερευνών στο Τσου-Κου-Τιεν, παραξενεύτηκε  που και τα 40 κρανία που ανακαλύφθηκαν τελικά στο χώρο των ανασκαφών, έφεραν τρύπα στη βάση του κρανίου. Η τρύπα είχε το απαιτούμενο μέγεθος για να μπορούν να μπουν τα δάχτυλα και να αφαιρέσουν το μυαλό. Το συμπέρασμά του ήταν ότι αυτά τα πλάσματα είχαν σκοτωθεί με ποικίλους τρόπους, είχαν συρθεί στις σπηλιές όπου είχαν ψηθεί στη φωτιά και είχαν φαγωθεί... Από ποιον; Προφανώς από τον άνθρωπο του Πεκίνου. Σε άλλα σπήλαια της περιοχής ανερεύθηκαν την ίδια περίοδο σκελετοί του Κρο-Μανιόν και υπήρχαν και εκεί ενδείξεις κανιβαλισμού. Αλλά ο άνθρωπος του Κρο-Μανιόν είναι μεταγενέστερος, ήρθε στο προσκήνιο τουλάχιστον 400.000 χρόνια αργότερα, δεν ήταν ένοχος για τον κανιβαλισμό του Τσου-Κου-Τιεν. Απ’ όσα συμπέραναν οι παλαιοντολόγοι, ο άνθρωπος του Πεκίνου είχε παλέψει με τα άγρια ζώα που κατοικούσαν στις σπηλιές και τα είχαν διώξει, καταλαμβάνοντας το χώρο. Στη συνέχεια είχε παλέψει με με συνανθρώπους του και τους είχε ...φάει.

Την ίδια περίπου εποχή, οι Ιάπωνες είχαν κάνει απόβαση στην Κίνα (το Πεκίνο ήταν στα Ιαπωνικά χέρια, αλλά το Τσου-Κου-Τιεν ήταν ακόμα Κινεζικό) και διέπραξαν τη σφαγή του Νάνκινγκ, μία από τις μεγαλύτερες του 20ου αιώνα, όπου μια επίσημη απογραφή της Κίνας αριθμεί 340.000 νεκρών. Όλες οι εφημερίδες του κόσμου αναρωτιόντουσαν πώς μπορούσε να γίνει μια τέτοια απάνθρωπη σφαγή σε ένα κόσμο που θέλει να ονομάζεται πολιτισμένος, αλλά αυτοί που έκαναν τις ανασκαφές του Τσου-Κου-Τιεν, ήξεραν την απάντηση, οι άνθρωποι σκότωναν με ευκολία, από πάρα πολύ παλιά, άλλους ανθρώπους.

Σήμερα, αυτή η ανακάλυψη, ύστερα και από τη ρήψη 2 ατομικών βομβών, δεν μας ανατριχιάζει και πολύ, αλλά τη δεκαετία του 1930, πολλοί επιστήμονες υποδέχθηκαν με αποστροφή και αρκετή δυσπιστία την ιδέα ενός δολοφονικού πιθηκάνθρωπου προγόνου. Σύμφωνα με τη θεωρία που επικρατούσε από το 1890, ο homo sapiens είχε εξελιχθεί εξαιτίας της ευφυίας του. Είχε ξεκινήσει ως ειρηνικός φυτοφάγος, όπως το ξαδελφάκι του ο πίθηκος, και στη συνέχεια έμαθε να κυνηγά, να καλλιεργεί τη γη και δημιούργησε πολιτισμό. Στο βιβλίο του για τον άνθρωπο του Πεκίνου, ο Harry Shapiro, ένα από τα στελέχη της αποστολής, δεν γράφει τίποτα για τις τρύπες στο κρανίο των απολιθωμάτων, θα προτιμούσε προφανώς να πιστεύει ότι ήταν τρύπες που ανοίχτηκαν από την πτώση βράχων. Αλλά τα καινούρια ευρήματα διέψευδαν την παλαιότερη θεωρία. Το 1924, ο παλαιοντολόγος Raymond Dart είχε ανακαλύψει ένα ακόμα αρχαιότερο είδος πιθηκάνθρωπου, το οποίο είχε ονομάσει Αυστραλοπίθηκο. Πολλά χρόνια μετά, στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ο Dart ανακάλυψε σε μια περιοχή όπου είχαν κατοικήσει Αυστραλοπίθηκοι, πολλά κομματιασμένα απολιθωμένα κρανία μπαμπουίνων. Εξετάζοντας ένα επεξεργασμένο κόκκαλο ποδιού αντιλόπης, του ήρθε η ιδέα να χτυπήσει με αυτό ένα κρανίο μπαμπουίνου. Η τρύπα που άνοιξε στο κρανίο ήταν ίδια και απαράλλακτη με τις τρύπες στα κρανία των απολιθωμάτων. Ο Dart ανακάλυψε ένα από τα πρώτα όπλα του προϊστορικού ανθρώπου και το εύρημά του επαλήθευσε τό ότι τα ρόπαλα από άκρα αντιλόπης που βρέθηκαν και στα σπήλαια του Τσου-Κου-Τιεν, ήταν όντως όπλα. Το 1949 δημοσίευσε μια εργασία του με τη θέση ότι ο Αυστραλοπίθηκος, ο οποίος έζησε 2 περίπου εκατομμύρια χρόνια πριν, είχε ανακαλύψει τη χρήση των όπλων. Οι επιστημονική κοινότητα δεν τον πήρε και πολύ στα σοβαρά και το 1953 επανήλθε με την πραγματεία The Predator Transition from Ape to Man, η οποία θορύβησε τον εκδότη που έσπευσε να γράψει στον πρόλογο ότι δεν φέρει ευθύνη για τις απόψεις του συγγραφέα. Εκεί, ο Dart υποστηρίζει ότι ο πιθηκάνθρωπος ξεχώρισε από τους άλλους πιθήκους λόγω του ότι είχε μάθει να σκοτώνει χρησιμοποιώντας όπλα. Οι πρόγονοί μας έμαθαν να περπατούν με τα κάτω άκρα γιατί χρειάζονταν τα χέρια για να κουβαλούν όπλα. Το να χτυπάς ένα ζώο με το ρόπαλο ή να του πετάς πέτρες σήμαινε ένα νέο είδος συγχρονισμού ανάμεσα στο χέρι και το μάτι κι έτσι άρχισε να αναπτύσσεται ο εγκέφαλος.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 δύο αξιόλογα βιβλία υποστήριξαν στα σοβαρά τη θέση του Dart, το African Genesis του Robert Ardrey και το On Agression του Konrand Lorenz όπου αμφότεροι συμφωνούν πάνω στο ότι ο άνθρωπος έγινε ...άνθρωπος εξαιτίας της επιθετικότητάς του και ότι δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσουν ο πόλεμος, το έγκλημα και η βίαιη συμπεριφορά, διότι αποτελούν μέρος της ουσίας μας. Παρά την απαισιόδοξη ιδέα τους αφήνουν και χώρο για αισιοδοξία, ο  Lorenz λέγοντας ότι η επιθετικότητα του ανθρώπου μπορεί να καναλιζαριστεί σε λιγότερο επικίνδυνα εγχειρήματα, όπως τα σπορ και η εξερεύνηση, και ο Ardrey υποστηρίζοντας ότι το ανθρώπινο ένστικτο για τάξη και πολιτισμό είναι εξίσου ισχυρό με αυτό της καταστροφικότητας.

Από το ίδιο μήκος κύματος μιλάει και ο Arthur Koestler, στο Φάντασμα στη Μηχανή (1967), όπου υπογραμμίζει ότι ο homo sapiens είναι το μοναδικό ζώο που σκοτώνει ζώα του είδους του (ενώ είναι και το μόνο είδος, απ’ όσο ξέρω, που δεν έχει ενστικτώδη αποστροφή για τον κανιβαλισμό, τα σκυλιά, για παράδειγμα, δεν θα πεισθούν με τίποτα να φάνε κρέας άλλου σκύλου). Η εξήγηση του Koestler είναι ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένα εξελικτικό λάθος. Αποτελείται από 3 εγκεφάλους που είναι τοποθετημένοι ο ένας πάνω από τον άλλο, τον εγκέφαλο του ερπετού, τον εγκέφαλο του θηλαστικού και πάνω από αυτούς, τον καθαρά ανθρώπινο neo-cortex. Το πρόβλημα, κατά τον Koestler, είναι ότι αντί να μεταμορφώσει τον παλαιό εγκέφαλο σε καινούριο, η εξέλιξη απλά τοποθέτησε ένα καινούριο οικοδόμημα πάνω από το παλαιότερο και οι δυνάμεις τους μπερδεύονται και αλληλοαναιρούνται. Έχω επίσης ακούσει να λένε συχνά ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος εξελίχθηκε τόσο γρήγορα, σε περίπου 500.000 χρόνια, που οι επιστήμονες μιλούν για έκρηξη εγκεφάλου και συγκρίνουν την ανάπτυξή του με αυτή ενός κακοήθους όγκου. Όλα δείχνουν ότι είμαστε ένα διανοητικά ανισόρροπο είδος, η λογική του οποίου υπονομεύεται πάντα από τις συγκινήσεις του. Για να το πούμε όσο χαριτωμένα το λέει ο Koestler, η εξέλιξη ξέχασε να σφίξει κάποιες βίδες ανάμεσα στον υποθάλαμο και το neo-cortex και το αποτέλεσμα είναι ότι ο άνθρωπος υποφέρει συχνά από μια επικίνδυνη μορφή παράνοιας η οποία εξηγεί, τις εκρήξεις βίας αλλά και την αυτο-καταστροφικότητα που συχνά επιδεικνύει.

Μπορούμε άραγε να σφίξουμε μόνοι μας τις χαλαρές βίδες του εγκεφάλου μας; Έχετε αναρωτηθεί ποτέ;

ΥΓ.Παραθέτω εδώ ένα σχετικό άρθρο της επιθεώρησης Time,  για όσους ενδιαφέρονται περισσότερο: http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757217,00.html
http://dialogoi.enet.gr